Luther: licht en schaduw

Portret door Lucas Cranach uit 1546

Vijfhonderd jaar geleden publiceerde Luther zijn beroemde stellingen tegen de corruptie in de katholieke kerk, de aflaten en de heiligenverering. Zijn verzet liep uit op het ontstaan van het protestantisme. Reden genoeg voor een tentoonstelling in het Catharijneconvent. Luther is niet onomstreden en de website van het museum steekt dit niet onder stoelen of banken: ‘Wie was Maarten Luther?  Hervormer, populist, revolutionair, rebel, gewiekste marketingman, antisemiet, fundamentalist, vrouwenhater, vervloekt of heilig?’ Een prikkelende introductie die de hoop geeft dat de tentoonstelling de moedige hervormer Luther in al deze verschillende aspecten zal laten zien.

Luther komt in de tentoonstelling naar voren als een innovatief mens, die de mogelijkheden van het nieuwe medium, de drukpers, volledig gebruikte. Tussen 1500 en 1530 vormden Luthers werken 20 procent van het totale Duitse drukwerk. Luther bemoeide zich persoonlijk met de opmaak, het lettertype en de vormgeving van zijn boeken en schakelde Lucas Cranach in om het drukwerk met houtsneden te verfraaien. De portretten van Luther waren wijd en zijd verspreid. Zelfs zijn naam, Luder, werd aangepast. Luder heeft de negatieve bijbetekenis van’ loeder’, terwijl Luther afgeleid is van Eleutherius, de ‘bevrijde’ en dat klonk een stuk beter. Zo ontstond het merk Luther dat tot op de dag van vandaag  populair is.  De playmobil Luther is het best verkochte playmobil poppetje ooit. De kerkhervormer stootte daarmee Darth Vader uit Star Wars van zijn troon.

Helaas is met de naamsverandering het loeder, dat Luther ook was, niet verdwenen. Luthers donkere kanten worden in de tentoonstelling benoemd in een nis, die bepaald niet in het oog springt. Daar hangen boven een duister Lutherbeeld vijf uitspraken over vrouwen, Turken, heksen, opstandige boeren en Joden. Die lijst is helaas  onvolledig. Zijn uithaal naar de Slavische volken, ‘het slechtste van alle volken’, ontbreekt, evenals manier waarop hij andersdenkenden binnen de hervormingsbeweging kleineerde en demoniseerde. Het schokkendste thema uit dit duistere gebied is Luthers jodenhaat, die het antisemitisme van zijn meeste tijdgenoten overtrof.

Luther als monnik. Lucas Cranach 1520.

In zijn brieven gaf Luther blijk van zijn fysieke afkeer van joden; hij was zelfs bang dat hun adem hem ziek kon maken. Uit de verschrikkelijke antisemitische teksten die Luther produceerde, haalt de tentoonstelling een enkel ‘bescheiden’ citaat: ‘Ten eerste moet men hun synagogen of scholen in brand steken. Ten tweede ook hun huizen afbreken en verwoesten.’  Luthers programma ging echter verder. Wat niet verbrandde, moest tot in alle eeuwigheid bedekt worden met aarde. De joden moesten onder één dak gebracht worden, waar ze verplicht werden tot lichamelijk werk. Natuurlijk gingen hun heilige boeken de fik in. Joden waren niet welkom op de wegen en ware gelovigen deden er goed aan hen te grijpen en hun bezittingen in beslag nemen. Het kon zo uit Hitlers Mein Kampf komen.

De samenstellers van de tentoonstelling hebben de zwarte kanten van Luther ernstig onderbelicht. Zijn de overwegend christelijke bezoekers van het Convent nog steeds niet toe aan de waarheid over hun helden? Luther is een licht met een nachtzwarte schaduw, die nu blijft hangen over de moedige vernieuwer zelf en de Lutherse kerk. Wat een gemiste kans om schoon schip te maken!

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Antisemitisme. Bookmark de permalink .

4 reacties op Luther: licht en schaduw

  1. Pingback: Waarom vele van onze broeders zich stil houden voor de buitenwereld – Jeshuaist

  2. Pingback: De jodenhaat van de ”Utrechtse paus” | Mythisch Utrecht

  3. mattivanwifferen zegt:

    Duifhuis is zeker een interessante figuur in de hervorming binnen de stad Utrecht. De hervorming heeft een geweldige invloed gehad op de stad o.a. door het sluiten van de talrijke kloosters. Dus een mooi onderwerp voor de tentoonstelling: Utrecht voor en na de reformatie. Of het Catharijneconvent dat gaat doen betwijfel ik. Het noemt zichzelf namelijk ‘Rijksmuseum voor religieuze kunst’. Dat wordt dus (heel lang) wachten op het Centraal Museum.

  4. shured zegt:

    Ik vind het ook een gemis dat een Utrechts museum in een expo over de hervormer die de reformatie op gang bracht, nergens de Utrechtse kerkvormer Duifhuis noemt.

    https://nl.wikipedia.org/wiki/Hubert_Duifhuis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.